Status quo

Sociale innovaties zijn maar goed als ze ook opgenomen worden binnen het besluitvormingsproces, in het andere geval blijft het bij roepen in de woestijn. Het grote voordeel is dat het niet ontbreekt aan informatie, het nadeel is echter dat (nog) niet iedereen hier kennis van heeft. Het belang van kennisdeling, onderwijs, media en een kritische massa wordt hierdoor bekrachtigd, net zoals het cultiveren van strijd ons niet zal verder helpen. Op deze manier komen we tot het element van beperkte rationaliteit, het ontbreken van nuttige informatie maakt dat we onwetend blijven over reeds beschikbare remedies. Termen zoals dwalen, blindheid, dronkenschap en slapen winnen hierdoor aan waarachtigheid, net zoals de neveneffecten in de vorm van slavernij en gevangenschap.

Mainstream

In tegenstelling tot volledige rationaliteit speelt de volgorde waarin alternatieven worden overwogen bij beperkte rationaliteit een belangrijke rol. Bij beperkte rationaliteit zal het zoekproces gestaakt worden bij de eerst bevredigende optie. Het probleem van te weinig – of juist teveel – informatie wordt opgelost door de vorming van een vereenvoudigd model van de werkelijkheid. Een vereenvoudigd model heeft als voordeel dat accenten beter tot uiting komen, dit in lijn met de chaostheorie die stelt dat minieme fluctuaties (cfr vlindereffecten) kunnen leiden tot grootse veranderingen. Deze fluctuaties zijn – net omwille van hun aard – anders dan wat we mainstream gewend zijn, ze verstoren het traditionele denken in die mate dat chaotische verwarring kan ontstaan. Een en ander kunnen we in een beeld vangen, wat is het verschil tussen een ‘out of the box’ idee en een ‘aha-erlebnis’?

Psyche

Op dit punt komen we in aanraking met de rol van de menselijke psyche, zelfs in die mate dat – binnen een gestelde context – een objectief wiskundig bewijs (cfr Financiële Relativiteitstheorie) naar de achtergrond verdreven en/of anders geïnterpreteerd wordt. Anders gezegd, attractors bieden geen garantie op succes door de wispelturigheid van het menselijke denken, de reacties zijn vaak zo uiteenlopend waardoor chaos en meningsconflict maar al te pijnlijk als een normaliteit gezien kan worden. Afgewogen tegen de aangeboden remedies kan dit tot frustratie en onvrede leiden, het is dan ook kunst om hierin alle nuchterheid en sereniteit te bewaren. Op deze manier wordt duidelijk waarom aandacht en ontvankelijkheid zo’n primaire voorwaarden zijn tot succes, enkel op deze manier kunnen (zullen?) diverse attractors hun transformerende rol spelen. Is het überhaupt mogelijk om dit alles te synchroniseren opdat een ethische upgrade mogelijk wordt? Waar kunnen we hiervoor terecht? Het bundelen van kennis en verschillende competenties is alvast een stap in de goede richting.

Impasse

Objectief gezien bevinden we ons in een uiterst hachelijke positie, het is als kiezen tussen (1) het blijven cultiveren van perverse effecten of (2) het overstijgen daarvan. Dit proces is door en door psychologisch, het aanreiken van technische oplossingen faciliteert dan wel een ethische upgrade maar biedt – hoe paradoxaal ook – geen vrijgeleide tot de realisatie daarvan. Vooralsnog is het dus koffiedik kijken in welke richting onze samenleving zal evolueren, de status quo leidt echter wel tot een impasse waarbinnen de spanning op de spits gedreven wordt. Het gevaar op een ‘ontploffing’ (lees WOIII) wordt hiermee groter, net zoals de noodzaak om aandacht te vragen voor de reeds beschikbare alternatieven. In dynamisch opzicht zien we hierdoor – grosso modo – twee bewegingen ontstaan:

  • Evolutie (‘devolutie’) naar een totale ineenstorting of ‘breakdown’.

De waarden, wereldbeelden en ethiek van een kritische volksmassa in de samenleving bieden weerstand aan veranderingen of veranderen te langzaam, waarbij de gevestigde instituties te weerbarstig zijn voor een tijdig voltooide transformatie. Ongelijkheden en conflicten, samen met een verarmd milieu creëren onbeheersbare spanningen. De maatschappelijke ordening degenereert en valt ten prooi aan conflicten en geweld.

  • Evolutie naar een doorbraak of ‘breakthrough’

In de loop van de tijd verandert de geesteshouding van een kritische volksmassa in de wereld, waardoor de ontwikkeling van de samenleving wordt afgebogen naar een meer aangepaste modus. Naarmate deze veranderingen houvast vinden, ontstaat er een betere ordening van de maatschappij, die nu wordt gestuurd door aangepaste wereldbeelden, waarden en ethica. De economische, politieke en ecologische dimensies van de samenleving stabiliseren zich hierdoor tot een meer harmonieuze en duurzame modus.

Omslagpunt

Naar welke richting het spreekwoordelijke dubbeltje zal vallen, weten we dus vooralsnog niet. In grote mate hebben we wel ons lot in eigen handen, cruciaal om weten is dat het niet ontbreekt aan vreedzame alternatieven om een mondiaal transformatieproces op gang te trekken. En dit is een kwestie van de eerste steen leggen, veel vragen blijven misschien nog onbeantwoord maar we hebben – gezien de dreigende wolken die op ons afkomen – geen tijd te verliezen. Doemdenken en angst zullen ons daarbij niet helpen, wel de realiteit onder ogen durven zien en daarin onze verantwoordelijkheid (h)erkennen. Een nakende ineenstorting van onze samenleving is allerminst een prettige gedachte maar niet onwaarschijnlijk, het correlaat met een precedent zoals WOII is – nuchter waarneembaar – treffend en verontrustend. (lees meer)